ساماندهي يك محوطه تاريخي چراغ اميد ميدان مشق سوسو ميزند
پيرمرد تمبرفروش ميدان مشق كه تمام عمر خود را صرف جمع كردن تمبرهاي مورد علاقهاش كرده حالا با كمر خميدهاش هر روز به اميد مرور خاطراتش گوشهاي از ميدان را براي خود انتخاب ميكند و براي گذران زندگياش كلكسيون تمبرهايش را به فروش ميگذارد.
ميدان مشق تهران جداي از آنكه روزگاري يكي از بزرگترين مراكز نظاميپايتخت 200 ساله را تشكيل ميداده، همانند ديگر ميدانهاي بزرگ شهر نقش مهمي در شكلگيري و سير تطور تهران در طول پادشاهي قاجارها داشته است.
با پايان حكوت قاجارها ميتوان گفت رونق و شكوفايي ميدان مشق نيز پايان يافت و از آن زمان به بعد اين ميدان مورد بيمهريهاي فراواني قرار گرفت و كمكم غبار فراموشي به سراغ اين ميدان تاريخي نيز آمد. اگرچه در چند ساله اخير و با توجه به مصوبه دولت مبني بر ضرورت ساماندهي ميدان مشق، هرازگاهي برخي مسوولان ميراث فرهنگي و شهري وعدههاي بسياري براي احياي اين ميدان به عنوان بخشي از هويت تاريخي و فرهنگي شهر تهران ميدهند، اما هنوز هيچ كدام از اين وعدهها رنگ اجرايي به خود نگرفته و عليرغم وعدههاي داده شده، اين طرح پيشرفت رضايتبخشي نداشته است.
پيرمرد تمبرفروش ميدان مشق نيز گويا در سالهاي گذشته، به اجراي اين مصوبه دولت بسيار اميدوار بوده و حالا با گذشت بيش از 5 سال او نيز همانند بيشتر اهالي فرهنگ و دوستدار ميراث تاريخي اميدهاي خود را از دست داده است و ميگويد: «اينها تنها وعدههايي است كه براي دلخوشي من و شما داده ميشود و بعيد ميدانم كه دوباره روزگاري صداي پاي اسب در اين ميدان جايگزين بوق ماشينهاي رهگذر شود.»
دستور هيات دولت براي ساماندهي ميدان مشق
ساماندهي ميدان مشق و تبديل آن به قطب تاريخي فرهنگي تهران در قالب طرح گسترش موزه ملي، سال 1382به تصويب هيات دولت رسيد و بلافاصله طرح مطالعاتي آن توسط كارشناسان سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري تهيه و تقديم دولت شد.
متأسفانه پس از گذشت 4 سال يعني تا سال 1386 از تصويب اين طرح، حتي كوچكترين اقدامي در خصوص اجرايي كردن اين طرح صورت نگرفت و همچنان ميدان مشق با تمام ساختمانهاي باارزشش چشمانتظار نيمنگاهي از سوي دولت بود.اما اواخر سال 1386 اسفنديار رحيممشايي، معاون رئيسجمهور و رئيس وقت سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري در گفتگويي، از آغاز مجدد اجراي مصوبه دولت براي ساماندهي ميدان مشق خبرهايي داد.
معاون رئيسجمهور اين قول را با توجه به اختصاص اعتبارات ويژه به سازمان ميراث فرهنگي داده بود و حتي در همان موقع اعلام كرد كارهاي مطالعاتي ساماندهي ميدان مشق براي تامين اعتبار به منظور تملك ساختمانهاي تاريخي اين محدوده در حال انجام است.با توجه به گستردگي طرح ساماندهي ميدان مشق و اختصاص اعتبار ويژه براي تملك ساختمانهايي از جمله ساختمان وزارت امور خارجه، ساختمان پست، ساختمان سابق دادگستري و وزارت دفاع، قرار شد گزارشي درباره وضعيت فعلي ميدان مشق از سوي سازمان ميراث فرهنگي تهيه و تقديم رئيسجمهور شود تا اعتبارات لازم براي تملك بناهاي ذكرشده از سوي رئيسجمهور تامين شود.
محمدرضا مهرانديش، مديركل موزه ملي ايران كه مسوول تهيه گزارش بود، در اسفند 86 گزارشي تهيه كرد و اين گزارش با امضاي رئيس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري به رئيسجمهور تقديم شد.در گزارش تقديم شده به رئيسجمهور، درباره وضعيت پيشرفت مصوبه دولت و شيوه احياي اين ميدان و گسترش موزه ملي ايران، راهكارهاي اجرايي و عملياتي با تكيه بر نظريات كارشناسان معماري و شهرسازي ارائه شده بود.
اعتبار در راه
با ارائه گزارش ساماندهي ميدان مشق به رياستجمهوري، اما تاكنون هيچ اعتباري براي ساماندهي اين ميدان اختصاص داده نشده است؛ در حالي كه ميدان مشق يكي از نفيسترين و باارزشترين ميدانهاي كشور است كه 9 موزه بزرگ در آن قرار دارد.
مهمترين دليل براي تاخير در ساماندهي ميدان مشق باز هم طبق روال معمول، اختصاص اعتبارات بسيار كلان براي تملك ساختمانهاي باارزش ميدان از جمله ساختمان وزارت امور خارجه و وزارت دفاع است.
بنا بر نظر رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري، اعتبار لازم تنها براي جابهجايي 2 ساختمان وزارت دفاع و وزارت امورخارجه 200 تا 300 ميليارد تومان است.
اما از سوي ديگر و به گفته بقايي، سازمان ميراث فرهنگي بهتنهايي نميتواند اين اعتبار را تامين كند و ساماندهي اين ميدان به عنوان نماد تاريخي شهر تهران، تنها به شرط همكاري ديگر دستگاهها و نهادها از جمله وزارت امور خارجه و شهرداري و شوراي شهر تهران است.
البته تا پيش از آنكه موزه ملي ايران زيرمجموعه معاونت ميراث فرهنگي سازمان باشد، مديركل اين موزه از اختصاص 25 ميليارد تومان اعتبار براي توسعه موزه ملي خبر داده و گفته بود: معاونت برنامهريزي و طرح و توسعه رياستجمهوري براي توسعه موزه ملي در راستاي ساماندهي ميدان مشق 25 ميليارد تومان اعتبار درنظر گرفته كه هنوز اين اعتبار به موزه ملي تزريق نشده است.
وي به اين نكته نيز اشاره كرده بود كه براي اختصاص اين اعتبار بايد توافقنامهاي ميان سازمان ميراث فرهنگي و معاونت برنامهريزي و طرح و توسعه به امضا برسد كه هنوز اين توافقنامه نهايي نشده است و احتمالا بزودي اين كار صورت خواهد گرفت.اما پس از تغيير و تحولات اندكي در سازمان ميراث فرهنگي، موزه ملي ايران زيرمجموعه معاونت ميراث فرهنگي سازمان قرار گرفته و هماكنون به گفته محسني، سخنگوي سازمان ميراث فرهنگي تمامي اختيارات ستاد ساماندهي ميدان مشق در سطح كلان در اختيار معاونت ميراث فرهنگي قرار دارد و در اين معاونت، ستاد لازم براي ساماندهي اين ميدان شكل گرفته است.
شهرداري هيچ پاسخي نداده است
حسن محسني، سخنگوي سازمان ميراث فرهنگي نيز در پاسخ به خبرنگار «جامجم» درباره اجرايي نشدن طرح ساماندهي ميدان مشق ميگويد: «از 2 ماه پيش با مشاور پروژه صحبت شده است و طرح تفصيلي اوليه نيز آماده شده و طرح تخصصي نيز در آستانه ارائه است.
او همچنين توضيح ميدهد كه از سوي سازمان ميراث فرهنگي، مكاتبات لازم درباره ساماندهي ميدان مشق به عنوان يكي از طرحهاي ملي با شهرداري تهران، هم در حوزه مالي و هم براي جذب مشاركت انجام شده است، اما تاكنون شهرداري هيچ نامه رسمي و پاسخ صريحي در اين زمينه به ميراثفرهنگي ارائه نكرده است.
مدير روابط عمومي سازمان ميراثفرهنگي همچنين درباره عزم سازمان براي اجرايي شدن اين طرح ميگويد: «با توجه به اين كه طرح مصوبه هيأت دولت است، سازمان ميراث فرهنگي مصمم براي اجرايش بوده و هست. اما بايد براي اجرايي شدن چنين طرحهايي تمامي دستگاهها از جمله شهرداري تهران مشاركت گستردهاي داشته باشد.»
محسني درباره برآورد اعتبار لازم براي ساماندهي ميدان مشق در طرح آماده شده از سوي سازمان ميراثفرهنگي تنها به بيان اين نكته بسنده ميكند كه هنوز هيچ اعتباري از سوي مشاور طرح اعلام نشده و بايد كارهاي لازم براي اجرايي شدن آن برنامهريزي شود تا بتوان اعتبار را نيز اعلام كرد.
مسعود علويان صدر، معاون ميراث فرهنگي سازمان نيز اجراي طرح ساماندهي ميدان مشق را يكي از اهداف اصلي خود در معاونت ميراثفرهنگي عنوان ميكند و ميگويد: همه وزارتخانهها، نهادها و سازمانهاي مستقر در محدوده ميدان مشق، بايد براي تبديل فضاهاي موجود خود به فضاي موزهاي تشويق و حمايت شوند.
به گفته او، رئيس پژوهشكده ابنيه و بافت، مديركل حفظ و احياي بناها و محوطههاي تاريخي، معاون حفظ، احيا و ثبت آثار تاريخي و رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايعدستي و گردشگري استان تهران اعضاي كميته راهبردي تهيه طرح ساماندهي هستند.
ميدان مشق تهران خود دفترچه خاطراتي از مشقهايي است كه اكنون به خاطرهاي براي پدربزرگهاي ما تبديل شده و امروز حفظ ميداني با اين همه هويت و خاطرههاي سياسي، اجتماعي، نظامي، فرهنگي و هنري مردمان اين سرزمين بيش از پيش احساس ميشود.
هماكنون زمان آن فرارسيده كه اين ميدان پر از هويت تاريخي كه سالهاي سال نظارهگر خاموش وقايع بسياري بوده، به شكل موزه و يادمان تاريخي پايتخت قاجاري نجات داده شود.
دستيابي به اين مهم تنها با عزمي ملي، مديريتي انسجاميافته و برنامهريزي گسترده در سطح كلان امكانپذير خواهد بود.
نرگس محمدي