ایلام۳ هزار ساله بر قله جاذبه های گردشگری و تاریخی
صفحه 06 ايران ، شماره سريال 17386 ، تاريخ انتشار 880719
صغری گورابی

استان ایلام بخشی از تمدن عیلام باستان بوده که حدود ۳ هزار سال قبل از میلاد به وجود آمده است و از آن دوران تا سال ۶۴۰ ق. م نیز به حیات خود ادامه داده است. ایلام که در کتیبه های بابلی آلام یا آلامتو نام گرفته به معنی کوهستان یا کشور طلوع خورشید است و در دوران ساسانی و اسلامی، جزئی از ایالت ماسبذان بوده و این منطقه تا قبل از ورود حسین قلی خان والی به ده بالا معروف بوده است که هم زمان با حکومت حسین قلی خان ابوقداره حسین آباد نام گرفت. این سرزمین، در سال ۱۳۰۹ شمسی باتوجه به سابقه تاریخی منطقه و تصویب فرهنگستان ایران، ایلام نامیده شد.شهر ایلام با واقع شدن در حصاری از کوه ها و ارتباط نزدیک شهر با جنگل، دارای  آب و هوای معتدل کوهستانی است.این استان که دارای ۸ شهرستان شامل ایلام، ایوان، شیروان چرداول، مهران، دهلران، آبدانان، دره شهر و ملکشاهی است صنایع دستی متفاوت و بسیار هنرمندانه ای مانند گلیم نقش برجسته که از نظر اصالت و تولید مهم ترین و شاخص ترین صنعت دستی و بومی استان است، فرش کرکی، فرش ابریشم، جاجیم، نمد، گیوه بافی، قتره بافی، چیت بافی و صنایع چوبی دارد. از مهم ترین سوغات های محلی ایلام می توان به روغن حیوانی و کره محلی با طعم بسیار لذیذ، عسل کوهی و ناب مناطق سورگه و شلم، کشک، کنجد و گردو، سقز محلی، شیرینی های بژی برساق، کله کنجی و کهک، حلوای بگل (ترکیبی از پودر کشک و خرما) و ترخینه که با توجه به مواد به کار رفته در آن درمان بسیار خوبی برای سرماخوردگی است، اشاره کرد.جمعیت استان ایلام ترکیبی از اقوام کرد، لر، لک و عرب است اما کردها درصد بالای جمعیت را به خود اختصاص داده اند. ایلام به دلیل زیبایی های طبیعی فراوان «عروس زاگرس» نامیده می شود و فصول سال در این منطقه آن چنان به هم آمیخته است که نقاط گرمسیری، سردسیری و معتدلش در کنار همدیگرند.

مهم ترین جاذبه های گردشگری شهر ایلام عمارت و قلعه والی
قلعه والی در ضلع شمالی خیابان پاسداران ایلام میان بافت شهر واقع شده است. این اثر تاریخی بر روی تپه ای باستانی به نام چغامیرگ ساخته شده و ساخت آن در سال ۱۳۲۶ ه. ق در زمان حکومت محمد علی شاه قاجار و در زمان غلامرضا خان والی به اتمام رسیده است.وسعت این قلعه ۲ هزار و ۵۰۰ مترمربع و مساحت زیربنای آن هزار و ۵۰۰ مترمربع و دارای حیاط مرکزی است که اماکن مسکونی آن در امتداد ۳ ضلع شرقی، غربی و شمالی ساخته شده و در ساخت آن از مصالح سنگ، آجر و گچ استفاده شده است.آثار آینه کاری و گچ بری در برخی از اتاق ها به طور کامل مشخص و این اثر تاریخی دارای تعداد زیادی اتاق کوچک و بزرگ، تالار، شبستان و پستو است.

دریاچه سد ایلام
سد ایلام یکی از چشم اندازهای بسیار زیبای این شهر است که به لحاظ وجود جنگل های بلوط در حاشیه دریاچه، جزو نادرترین دریاچه های پشت سد کشور است که جنگل آن را محصور کرده و در تمام فصول و به ویژه بهار و تابستان مملو از جمعیتی است که به قصد گذراندن اوقات فراغت خود، این محل زیبا را انتخاب می کنند.

کوه قلاقیران نماد شهر ایلام
قلاقیران در ۵ کیلومتری غرب ایلام قرار گرفته و مناظر آن دارای زیبایی های کم نظیری از جمله تفرج گاه های جنگلی ششدار و منجل است که منطقه را احاطه کرده و منظره زیبایی به وجود آورده است و به عنوان نماد شهر ایلام معروف است.

تنگ ارغوان
تنگ ارغوان، در فاصله ۳ کیلومتری شمال شرقی ایلام در مسیر تنگه قوچ علی، در مسیر رودخانه ای با گل های ارغوانی قرار دارد که در فصل بهار زیبایی وصف ناپذیری را به طبیعت و جنگل های سبز آن دیار بخشیده است و تنوع رنگ آن ها، چشم هر بیننده ای را به خود خیره می سازد.این دره با صفا همواره مورد استفاده مردم استان قرار می گیرد.

کاخ فلاحتی
عمارت کاخ فلاحتی یا کاخ کشاورزی در خیابان  آیت ا...حیدری شهر ایلام در محلی موسوم به باغ کشاورزی یا فلاحتی ساخته شده است. بنای این عمارت مربوط به اواخر دوران پهلوی است که برای ساختمان اداری کشاورزی ساخته شده است.در ساخت این بنا از سنگ و آجر و گچ استفاده شده که ستون های آن به نقش های گیاهی، حیوانی و انسانی مزین شده و زیبایی خاصی به آ ن داده است.

هفت آب
دره پرآب و درخت و مصفای میش خاص که به هفت آب شهرت یافته است از روستای جعفرآباد در فاصله ۳۰ کیلومتری ایلام شروع می شود و تا ارتفاعات طولاب که در آن جنگل و باغ در هم آمیخته است، ادامه می یابد.درختان گردو، انواع میوه، چند روستا در مسیر ییلاقی دره با مردمانی فعال و مهربان، سرچشمه های خروشان چشمه ساران متعدد، نزدیک بودن این دره ییلاقی با تفرج گاه جنگلی گاوز و مزارع متنوع آن نشاط، شادی و شادابی خاصی به منطقه بخشیده است.در ۲ کیلومتری این دره ییلاقی و در طول مسیر جاده اصلی ایلام به دره شهر، جنگل انبوه و زیبای «مله پنجاو» از زیبایی خاصی برخوردار است.دره ییلاقی هفت آب با باغ ها و مزارع فراوان یکی از مناطق سرسبز، دیدنی و پردرآمد استان ایلام است که محصولات آن کیفیت بالایی دارد و در داخل و خارج استان به فروش می رسد و باعث رونق اقتصادی منطقه شده است.

شهرستان دره شهر
دره شهر در دامنه کبیرکوه در کنار خرابه های شهر تاریخی سیمره و رودخانه  خروشان سیمره قرار دارد.این شهرستان دارای استعداد کشاورزی وافری است و باتوجه به آب فراوان، مراتع انبوه و جنگل ها از مهم ترین مناطق کشاورزی ایلام به حساب می آید.اهمیت تاریخی دره شهر به حدی است که مورخان و تاریخ نگاران در متون از آن بسیار نام برده و به آن پرداخته اند.

شهر تاریخی سیمره
سیمره در حاشیه جنوب شرقی شهر کنونی دره شهر واقع شده است . این اثر تاریخی که بزرگ ترین محوطه تاریخی استان را تشکیل می دهد بیش از ۱۲۰ هکتار وسعت دارد که جزو اولین آثار ثبت شده در فهرست  آثار ملی کشور است.این محوطه براساس مطالعات و کاوش های انجام گرفته، مربوط به قرون اولیه اسلامی است و این شهر تاریخی بر اثر وقوع زلزله ای در سال ۳۳۴ ه. ق تخریب و خالی از سکنه شده است.طبیعت زیبای منطقه در فصل زمستان و بهار و گچ بری های به دست آمده در کاوش های باستان شناسی آن منحصر به فرد است.خانه اربابی، بنای مسجد، اماکن حاشیه سیل بند و اماکن مسکونی حاشیه نشین شهر از مکان های این محوطه تاریخی است.

پل تاریخی گاومیشان
پل تاریخی گاومیشان بعد از تلاقی رودخانه های کشکان و سیمره بر روی رودخانه سیمره در شهرستان دره شهر و منطقه ای موسوم به گاومیشان در مرز ایلام به لرستان واقع شده است.این پل بزرگ با ۵ چشمه بزرگ و مرتفع به طول ۱۷۵ و عرض گذر ۸/۲۰ متر با استفاده از قلوه سنگ، آجر و ملاط گچ نیم کوب ساخته و در پایه های اصلی آن از بلوک های سنگی بزرگ استفاده شده است.این پل مربوط به دوران ساسانی بوده و در زمان قاجاریه مورد مرمت قرار گرفته است.

تنگ بهرام چوبینه
تنگ بهرام چوبینه در حدود ۱۲ کیلومتری شرق دره شهر در مسیر دره شهر به پل دختر و در میان تنگه ای بزرگ و صخره ای منشعب به دامنه ارتفاعات کبیرکوه قرار گرفته است.در داخل این تنگه، مجموعه ای از اماکن مسکونی، بنای شاه نشین، حوضچه های سنگی آب و برج باروی جنوبی و شمالی تنگه وجود دارد که زیبایی این محیط طبیعی را دوچندان کرده است.این تنگه و مجموعه آن مربوط به بهرام چوبینه از سرداران دوره ساسانی بوده است و این اثر تاریخی از زیباترین مکان های گردشگری استان محسوب می شود.

امامزاده زید
امامزاده زید، در حد فاصل بدره و دره شهر و در نزدیکی روستای زرانگوش قرار دارد و مردم این منطقه، ارادت خاصی به امام زاده زید دارند. کوه ها و تپه های سرسبز و وجود درختان فراوان در اطراف امام زاده، زیبایی خاصی به این منطقه بخشیده است.مردم دره شهر و روستای زرانگوش در اعیاد و مناسبت های مختلف به زیارت امامزاده زید می روند.

شهرستان ایوان
این شهرستان دارای ۳ بخش مرکزی، سراب ایوان وزرنه و از شهرهای جدید استان است که دارای استعدادهای بالقوه کشاورزی و دامداری است و در حدفاصل بین ایلام به اسلام آباد و مناطق گیلان غرب قرار دارد.

آتشکده سیاهکل
آتشکده سیاهکل یا سه پا تنها آتشکده استان ایلام است که در روستای سیاهکل و در حاشیه رودخانه کنگیر ساخته شده و به طور تقریبی سالم است. بنای آتشکده در مسیر راه باستانی قرار گرفته که آثار ساخت و سازهایی چون قلعه، محوطه و بنا در فواصل دور و نزدیک آن وجود دارد.

طاق شیرین و فرهاد
طاق سنگی شیرین و فرهاد در تنگه زیبا و طبیعی کوشک در بخش غربی سرچشمه رودخانه دائمی کوشک قرار گرفته است.شیرین و فرهاد، بنایی است که در ساخت آن از سنگ های حجیم و بزرگ حجاری به صورت خشکه چین استفاده شده است.ورودی بنا در سمت شرق رو به رودخانه واقع شده است و پشت بام پلکانی و سبک معماری منحصر به فرد و جاذبه های طبیعی تنگه از ویژگی های آن محسوب می شود.

شهرستان شیروان و چرداول
این شهرستان در شمال شرقی ایلام قرار دارد و مرکز آن سرابله بوده و دارای ۴ بخش مرکزی، شیروان، چرداول و هلیلان است.وجود آثار تاریخی به جا مانده از دوران ساسانی باعث شده که این شهرستان اهمیت تاریخی داشته باشد.

روستای تنگ قیر
روستای تنگ قیر در بخش مرکزی شیروان و چرداول دارای آب و هوای معتدل خشک است.رودخانه چنار از شرق روستا می گذرد و خرم کوه در جنوب غربی و کوه بان هزار در شمال شرقی این روستا واقع شده است.

پل کرودویت (دختر و پسر)
این پل تاریخی که قدمت آن به دوره ساسانیان می رسد در روستای چم بور واقع شده و توسط سازمان میراث فرهنگی کشور شناسایی شده است.

منطقه تفریحی بانکول
کوه بانکول در ناحیه مهراب در ۱۰ کیلومتری شمال ایلام واقع شده و ارتفاع آن ۲ هزار و ۳۰۴ متر است. رودخانه های مورت، کنگپر و آب زنگان از کوه بانکول سرچشمه می گیرند.این کوه نیمه جنگلی از شمال غربی به سوی جنوب شرقی با طول ۳۰ کیلومتر و با عرض متوسط ۶ کیلومتر کشیده شده و از طرف جنوب شرقی به کوه مانشیت متصل است.

قلعه تاریخی سام
قلعه سام در روستای چم بور بخش مرکزی شیروان و چرداول قرار دارد و قدمت آن به عهد ساسانیان می رسد که بر فراز یکی از کوه های اطراف روستای چم بور بنا و این کوه نیز به نام سام معروف شده است.در قسمت جنوب غربی قلعه آثار چهارطاقی یا آتشکده ای دیده می شود و در کنار قلعه، درخت های چنار کهنسال با قدمت۵۰۰ سال وجود دارد.

شهرستان مهران
مهران که بعد از بازگشایی مرز به روی مشتاقان امام حسین(ع)، نامی آشنا برای مردم کشورمان و دیگر کشورهای همسایه است سابق بر این منصور آباد نام داشت که در سال ۱۳۰۹ با تصویب فرهنگستان ایران به مهران نام گذاری شد. مهران دارای ۲ بخش مرکزی و صالح آباد است.

قلعه کنجانچم
این بنای تاریخی در مسیر جاده ایلام به مهران و در ۲۰ کیلومتری شهر مهران در حاشیه رودخانه کنجانچم واقع شده است. این بنای تاریخی در سال ۱۳۲۶ ه.ق در زمان غلامرضاخان والی به عنوان مرکز حکومتی و مسکونی والی در فصل زمستان ساخته شده و شامل قلعه ای با پلان مربع دارای ۴ برج دیده بانی است.

غار زینه گان
غار شگفت انگیز زینه گان در ۵ کیلومتری جنوب شرقی بخش صالح آباد و در فاصله ۵۲ کیلومتری شهر ایلام قرار دارد.این غار روباز، بیش از یک کیلومتر طول دارد و دارای آب فراوان، دهلیزهای آبگیر، قندیل های متعدد و آبچک های طبیعی و بسیار جالب است.

 امام زاده علی صالح(ع)
مرقد امام زاده علی صالح(ع) در بخش صالح آباد واقع شده و در فاصله ۴۵ کیلومتری ایلام و در مرکز صالح آباد است.امامزاده علی صالح یکی از یاران باوفای امام رضا(ع) و از نوادگان امام سجاد(ع) است که بعد از شهادت امام رضا(ع) عازم عراق شد و در منطقه صالح آباد کنونی رحلت کرد.

شهرستان دهلران
شهر دهلران در دامنه جنوبی و جنوب غربی دینارکوه و در فاصله ۲۲۸ کیلومتری ایلام و ۱۰۰ کیلومتری شهرستان اندیمشک قرار دارد.این شهر بعد از بازسازی به صورت شهری گردشگری درآمد و از نظر منابع عظیم نفت و اراضی مستعد کشاورزی از اهمیت خاصی برخوردار است.

غار خفاش
این غار در ۳ کیلومتری شمال شرقی شهر دهلران در دامنه کوهی مشرف به دره و چشمه های آبگرم دهلران واقع و به علت زندگی میلیون ها خفاش در داخل آن به غار خفاش معروف شده است.این غار دهلیزهای وسیعی دارد که عمق بعضی از قسمت های آن به ۴۰۰ متر می رسد.

غار و استخر طبیعی بیشه دراز
در روستای بیشه دراز استخر طبیعی و غاری به نام کبوترلان وجود دارد که راه دسترسی به آن ها نزدیک و استخر طبیعی آن یکی از سفره های آب زیرزمینی و قابل شرب و مورد استفاده شناگران است.

چشمه های آب گرم و معدنی
در فاصله ۵ کیلومتری دهلران چشمه های آب گرم با خواص گوگردی برای رفع امراض پوستی و درد مفاصل و عضلات وجود دارد. این چشمه های آب گرم کاملا طبیعی هستند اما در چند سال اخیر به دلیل جمعیت زیاد بازدیدکنندگان تاسیساتی برای استفاده خواهران و برادران در آن ها ایجاد شده است.

قلعه شاخ (شیاخ)
قلعه شیاخ بزرگ ترین و منحصر به فردترین بنای استان و غرب کشور است که در روستای خوش آب و هوای بردی زرین آباد واقع شده است.این بنا مربوط به دوران ساسانی و در قرون اولیه اسلامی نیز مورد استفاده قرار گرفته است