مشتاقیه، سه گنبد آرام شهر کرمان
مشتاقیه، سه گنبد آرام شهر کرمان
گنبدهای زیبای بنای مشتاقیه از لای شاخ و برگ درختان اطراف رخ مینمایند و سه گنبد به هم پیوسته زیبا نمایان میشوند اینجا مقبره سه تن از بزرگان کرمان است «مشتاق علیشاه» ، «کوثر علیشاه» و «شیخ اسماعیل» که هر سه از بزرگان علم و معرفت بودهاند ولی چرا این مکان به مشتاقیه معروف شده و چه چیزی باعث شده که مشتاق علیشاه اینهمه محبوبیت پیدا کند؟ شاید قصه غمانگیز مرگش راز اینهمه شهرت باشد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) - منطقه کویر، از میدان مشتاقیه کرمان وارد خیابان 17 شهریور که میشوید روبروی بازار سبزی فروشیهای کرمان که هیاهویش مثال نزدنی است، بنایی قرار گرفته که به نوعی شناسنامه میدان بزرگ شهر محسوب میشود، مقبره مشتاقیه که آن را "سه گنبد" نیز میخوانند، در هر نقطه از حیاط آرامگاه که میایستیم یکی از این گنبدهای زیبا چون کودکانی شوخ و شنگ که هوس قایم باشک بازی به سرشان زده از دیده ناپدید میشود.
اگرچه این مکان در ابتدا مزارمیرزا حسینخان جد اعلای سادات معروف به میرحسینی بوده است اما شهرت آن بیشتر به خاطر دفن مشتاق علیشاه از صوفیان نامی قرن سیزدهم هجری قمری است که در سال 1206 ه.ق به دلیل عقایدش او را سنگسار کردند.
این مقبره در شرق مسجد جامع کرمان واقع شده است که سه گنبد آن بر فراز قبر مشتاق علیشاه، شیخ اسماعیل و کوثر علیشاه بنا شدهاند.
دو گنبد این بنا دارای کاشی کاری و یکی از گنبدها نیز آجری است که از همان زمان قاجاریه که آن را ساختند به همین شکل بوده است. مقبره مشتاق علیشاه در قسمت شمالی بنا واقع شده است که تزیینات داخلی آن بسیار جالب توجه است و رو به حیاطی ساخته شده که حوض زیبا و درختان پرشمار آن گویی برای آرامش آنها که در این مکان دفن شدهاند در برابر آن همه هیاهوی پر سر و صداترین منطقه شهر کرمان به یادگار ماندهاند.
در زیر این گنبد منبری نیز باقی مانده که در نوع خود بسیار جالب توجه و نفیس است. کاشیکاریهای سقف دو گنبد مشتاقیه گویا در قرن اخیر ساخته شدهاند اما کاشیکاری و تزیینات داخلی آن که از آثار ارزنده هنری نیز محسوب میشود مربوط به همان دوره قاجاریه است.
در تاریخ ایران که جستجو میکنیم به مشتاقهای بسیاری بر میخوریم که همگی اصلیتی اصفهانی دارند و هرکدام در شاخههایی چون خطاطی، شعر، موسیقی، و ... صاحب شهرت بودهاند.
مشتاقی که در کرمان دفن است اما در رشته موسیقی در دوران زندیه صاحب شهرت بوده و از منابعی که مورد زندگی او وجود دارد "رساله الغرائب" نوشته "رونق علیشاه کرمانی" از مشاهیر بم را میتوان نام برد. در این کتاب که به صورت شعر است آمده "شبی مشتاق تمام زندگی خود را برای رونق علیشاه تعریف میکند و او نیز آنها را به شعر درآورده و مکتوب میکند".
به گفته نویسنده این کتاب که خود نیز در همین مکان دفن است نام اصلی مشتاق، محمد مشتاق اصفهانی فرزند میرزا مهدی است که زندگی او فرازو نشیبهای فراوانی داشته است. او پس از اتفاقاتی که در مکتب خانه اصفهان برایش رخ میدهد ترک تحصیل کرده و در کارگاه بافندگی مشغول به کار میشود پس از آن به آواز و موسیقی روی میآورد و حتی کشتی پهلوانی را نیز تا درجه عالی در زورخانه محیط صادقی ثانی اصفهانی ادامه میدهد اما بنا به دلایلی ترک ورزش میکند و تنها به موسیقی زیر نظر استاد "درویش تقی" ادامه میدهد.
مشتاق در مرحلهای از زندگی عاشق میشود و به دنبال عشق خود به شیراز میرود اما آنجا با معصوم علیشاه دکنی از نوادگان شاه نعمتاله ولی آشنا میشود که پس از مدتی او لقب مشتاق علیشاه را دریافت میکند و بدین ترتیب مسیر زندگی او دگرگون میشود. پس از مدتی وی از سوی معصوم علیشاه برای ترویج طریقت عازم کرمان میشود و با گذشت زمان صاحب مریدان فراوانی میشود.
دکتر ابراهیم باستانی پاریزی در کتاب "آسیاب هفت سنگ" خود مینویسد: "یک غلط مشهور وجود دارد و آن این است که تصوف موجب گمراهی و سوق خواننده به ترک دنیا و اعراض از جهان مادی و توجه به کاهلی و سستگیری خواهد شد".
او در مورد مشتاق مینویسد:"مخالفان وی در شهر که بازار مشتاق علیشاه را گرم دیدند در فکر نابودی او افتادند و نقطه ضعفی که از او در دست داشتند نواختن ساز بود. روایت است که ظهر 21 رمضان 1206 هجری قمری، مشتاق علیشاه وارد مسجد جامع کرمان میشود تا فریضه خود را به جا آورد. پسر ملاعبدالله، یکی از روحانیون شهر به دروغ در میان جمعیت فریاد بر میآ ورد که ملاحکم سنگسار مشتاق را صادر کرده و مردم به سوی او حملهور میشوند و او را به بیرون از مسجد برده و در محلی به نام "تل خر فروشان" به همراه مریدش درویش جعفر سنگسار میکنند." و بدین ترتیب زندگی او به پایان میرسد.
میگویند که مشتاق علیشاه قرآن را با نوای سه تار میخوانده است و جلال آل احمد در سفرنامهاش پس از حضور در مقبره مشتاقیه نوشته است:"اگر سیم چهارم سه تار را سیم "مشتاق" میگویند به ابتکار این باباست که اینجا خفته،"به هرحال ظاهرا بعد از سالها مهجوری این بنای تاریخی و مشهور در کرمان و بی توجهی به آن، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان تصمیم به مرمت این بنا که زیر نظر اداره کل اوقاف و امور خیریه این استان اداره میشود گرفته است.
"محمد افضلی" مدیر روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی و توسعه گردشگری استان به ایسنا میگوید: ساخت این بنا و گنبد اصلی آن به اواخر دوره صوفیه و اوایل دوره قاجاریه باز میگردد و در دورههای بسیاری نیز مورد تعمیر و مرمت قرار گرفته است.
وی ادامه میدهد: کاشیکاریهای گنبدها، کاشیکاری اصلی نیست و حدود 27 سال پیش انجام گرفته است و از زیر این بنا دو رشته قنات عبور کرده است که در دورههای مختلف موجب نشست زمین و آسیب رساندن به ساختمان آن شده است.
افضلی میگوید: تقریبا از اوایل انقلاب هیچ عملیات مرمتی بر روی این بنا انجام نشده بود تا اینکه با تأمین 250 میلیون ریال از اعتبارات ملی کشور پروژه احیای این مجموعه که شامل مرمت و بازسازی کل مقرنسهای شمالی و جنوبی، استحکام و پیوند سر در ضلع شمالی و ضلع جنوبی و ورودی اصلی بنا، مرمت تزئینات گچی و کاشیکاری گنبد، انجام امور تزئیناتی و همچنین پر کردن قناتهای موجود برای جلوگیری از نشست دوباره انجام شد و پس از انجام این پروژه بنای مشتاقیه تقریبا تا پنج سال دیگر احتیاج به تعمیرات کلی ندارد و تنها باید سالانه رسیدگی جزئی به آن انجام گیرد.
به گزارش ایسنا، نام مشتاق و بنای تاریخی آن جزیی از تاریخ کهن شهر کرمان که به یادگار به جا مانده است، در سفر نوروزی خود به کرمان بازدید از این میراثی فرهنگی را در برنامه های خود قرار دهید.
گزارش از"فرزانه لشکری" خبرنگار ایسنای منطقه کویر