طرح‌هايي که گردشگري را مي‌سازند

توسعه گردشگري يکي از مهمترين اهداف هر کشوري به شمار مي‌رود که در اين زمينه حرفي براي گفتن دارد. اين توسعه به ويژه در بعد گردشگري داخلي به عوامل متعددي وابسته است که مورد توجه مسئولان گردشگري قرار دارد. به ويژه در چهار سال گذشته اين توجه دو چندان و برنامه‌هاي مختلفي به اين منظور طرح‌ريزي شد و در مواردي به مرحله اجرا رسيد. اما معاونت گردشگري براي چهار سال پيش رو نيز برنامه‌هايي را در دستور کار قرار داده است، که براي آشنايي با پاره‌اي از اين برنامه‌ها با سيدرضا موسوي، معاون گردشگري کشور که چندماهي است به اين سمت منصوب شده به گفتگو نشستيم که مشروح آن در پي آمده است.

صنعت گردشگري حوزه‌هاي مختلفي را در بر مي‌گيرد که يکي از اين حوزه‌ها گردشگري سلامت است و در دوره معاونت قبلي نيز کميته‌اي براي آن تعريف شد. به عنوان نخستين سوال معاون گردشگري کشور جايگاه اين شاخه از گردشگري را چطور مي‌بيند؟

به دليل ظرفيت‌هاي بالاي کشور در حوزه پزشکي و طبيعت‌ درماني گردشگري سلامت مي‌تواند به عنوان يکي از محورهاي اصلي گردشگري کشور تبديل شود. برخي از کشورهاي دنيا به واسطه برخورداري از ظرفيت‌هاي لازم در حوزه پزشکي، پزشکان مجرب و امکانات پزشکي بالا هرساله افراد بسياري را از سراسر دنيا به خود جذب مي‌کنند و از اين طريق گردشگري خود را در حوزه سلامت توسعه مي‌دهند.

کشور ايران نيز به دليل برخورداري از چهار فصل و اقليم‌هاي متفاوت از ويژگي‌هاي طبيعي در حوزه گردشگري سلامت برخوردار است و از سوي ديگر به دليل وجود پزشکان مجرب در شاخه‌هاي مختلف پزشکي گردشگري سلامت مي‌تواند به عنوان يکي از ارکان‌هاي گردشگري کشور تبديل شود؛ چراکه از تمام امکانات پزشکي موجود در کشور مي‌توان به منظور ايجاد شرايط بهتر در حوزه گردشگري سلامت استفاده کرد.

کشورهايي هستند که امکانات و تجهيزات خوبي را از قبيل بيمارستان در حوزه پزشکي فراهم کرده‌اند، اما به دليل نداشتن کادر پزشکي مجرب در عمل نتوانسته‌اند از اين امکانات استفاده لازم را ببرند، چراکه بهترين بيمارستان‌ها نيز به دليل نداشتن پزشک متخصص کاربري ندارد.

در حال حاضر وضعيت گردشگري سلامت در کشور به چه شکل است؟

راه‌اندازي نخستين هلدينگ گردشگري سلامت در استان خراسان‌رضوي از مهمترين اقدامات صورت گرفته در اين حوزه است؛ همچنين استان آذربايجان شرقي نيز در اين حوزه فعاليت‌هايي را با مشارکت اداره کل استان و بخش خصوصي آغاز کرده است.

تهران نيز به دليل پايتخت بودن از امکانات بسيار خوبي در حوزه پزشکي برخوردار است و به اين واسطه گردشگري سلامت در اين استان در حال رشد و توسعه است. از سوي ديگر گردشگري سلامت در شهر شيراز نيز به دليل برخورداري از ظرفيت‌هاي بالا مورد استقبال کشورهاي حوزه خليج‌فارس قرار دارد.

همچنين علاوه بر امکانات پزشکي ايران از طبيعت چهارفصل و منابع طبيعي بسياري با جنبه درماني همچون چشمه‌هاي آب‌معدني و گل فشان‌ها برخوردار است که مورد استقبال بسياري از گردشگران داخلي و خارجي قرار دارند.

يکي از محورهاي گردشگري کشور که مي‌توان روي آن کار کرد گردشگري مذهبي است. معاونت گردشگري در اين رابطه چه برنامه‌هاي را پيش‌رو قرار داده است؟

توسعه گردشگري مذهبي مهمترين اولويت‌کاري اين معاونت است و اين موضوع به دليل تاکيد حميد بقايي؛ معاون رئيس جمهور و رئيس سازمان ميراث‌‌فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري در دستور کار قرار گرفت و اهميت بسيار زيادي پيدا کرد.

در حال حاضر حدود 300 مييلون نفر در دنيا شيعه هستند که چنانچه تنها 10 درصد اين افراد به ايران سفر کنند خود عاملي براي توسعه گردشگري مذهبي در کشور است. از سوي ديگر در ايران علاوه بر حرم امام رضا(ع)، بارگاه حضرت معصومه(س) و شاه‌چراغ(ع)، امامزاده‌هاي متعددي وجود دارد و به اين دليل ايران به نسبت ساير کشورهاي مسلمان از ظرفيت بالايي در حوزه گردشگري مذهبي برخوردار است. علاوه بر وجود امامزاده‌‌ها، بقاع متبرکه‌اي در جاي جاي ايران وجود دارند و اين فرصت خوبي براي استفاده از فضاي موجود در راستاي جذب گردشگري مذهبي و توسعه اين حوزه از گردشگري در کشور است.

به منظور توسعه گردشگري زيارتي چندي پيش به همراه رئيس سازمان ميراث‌فرهنگي نشستي با مجمع جهاني اهل‌بيت(ع) داشتيم و مذاکراتي نيز در اين رابطه انجام شد تا بتوانيم از طريق تعامل دو سويه اين شاخه از گردشگري را در کشور توسعه داده و شيعيان ساير کشورهاي جهان به ويژه منطقه را به کشور جذب کنيم.

در شهرهاي مختلف ايران مراسم‌هاي مذهبي خاصي به مناسبت‌هاي مختلف برگزار مي‌شود که علاقه‌مندان خاص خود را در دنيا دارند؛ اين مراسم‌ها چقدر مي‌توانند در جذب گردشگر به ايران تاثيرگذار باشند؟

همانطور که مي‌دانيد يکي از مهمترين مراسم مذهبي ايران تعزيه است که اگرچه خاستگاه آن به چند استان محدود مي‌شود، اما در بيشتر شهرها و روستاهاي ايران گسترش پيدا کرده است. تعزيه مراسم آئيني و مذهبي است که از قدمت تاريخي بالايي در کشور برخوردار است و طرفداران خاص خود را دارد، اما متاسفانه نتوانسته‌ايم از اين ظرفيت در راستاي جذب گردشگر مذهبي به ويژه در ماه‌هاي محرم و صفر استفاده کنيم.

در اين راستا، توسعه گردشگري مذهبي با محوريت تعزيه نيز در دستور کار معاونت گردشگري قرار گرفت تا علاوه بر جنبه مذهبي تعزيه از اين آئين سنتي بتوانيم براي جذب گردشگران فرهنگي به کشور بويژه در ماه‌هاي محرم و صفر استفاده کرد.

معاون گردشگري کشور مهمترين موانع پيش‌روي توسعه گردشگري ايران را در چه مي‌بيند؟ و چه برنامه‌هايي براي رفع اين موانع خواهيد داشت؟

از مهمترين موانع توسعه گردشگري کشور مي‌توان به عدم تعامل ميان هتل‌ها و دفاتر خدمات مسافرتي اشاره کرد.

از برنامه‌هايي که معاونت گردشگري براي سال آينده در دستور کار قرار داده است افزايش مسافر، ضريب حضور و مدت اقامت آنان در هتل‌هاي کشور است، چراکه در کشور هتل‌هاي خوبي ساخته شده‌ است که مي‌توانند مورد بهره‌برداري قرار گيرند، اما در شرايطي که تعامل و همکاري ميان هتل‌ها و دفاتر خدمات مسافرتي و جهانگردي وجود ندارد نمي‌توان بهره‌برداري خوبي از اين هتل‌ها کرد.

هتل‌هاي ما براي اينکه بتوانند مسافر و گردشگر را جذب کنند به طور حتم بايد دو نرخ اعلام کنند و لزومي ندارد که در تمامي فصول سال يک نرخ از سوي هتل‌ها و ساير مراکز اقامتي اعلام شود. همچنين نرخ‌ها بايد در زمان پيک سفر و ايام غير پيک متفاوت باشد تا مردم با آگاهي از قيمت هتل‌ها در فصول و ايامي خاص بتوانند براي سفر اقدام کرده و از خدمات هتل‌ها بهره‌مند شوند.

برنامه شما براي افزايش ميزان تعاملات با بخش خصوصي چيست؟

معاونت گردشگري از سال آينده يکسري از اختيارات خود را در اختيار بخش خصوصي قرار مي‌دهد تا بخش خصوصي با در اختيار داشتن اين اختيارات بتواند براي چگونگي اقامت گردشگران در مراکز اقامتي کشور به ويژه هتل‌ها در ايام پيک و غير پيک برنامه‌ريزي کند. به منظور اجرايي شدن اين مهم جامعه هتلداران، اتحاديه هتل‌ها و هتل‌آپارتمان‌ها و ساير اماکن اقامتي بايد تعامل لازم را با يکديگر در اين حوزه داشته باشند.

از سوي ديگر کانون سراسري انجمن‌هاي صنفي دفاتر خدمات مسافرتي و جهانگردي و دفاتر خدمات مسافرتي بايد تعامل لازم را با هتل‌ها داشته باشند تا معاونت گردشگري بتواند اختيارت خود را در اين حوزه واگذار کند. اين کار با هدف واگذاري امور مربوط به هتل‌ها و دفاتر خدمات مسافرتي به بخش خصوصي مرتبط انجام مي‌شود، در حالي که معاونت گردشگري حوزه حاکميتي خود را بر اين دو بخش حفظ خواهد کرد.

با توجه به اينکه طرح سفرهاي ارزان‌قيمت از سوي بسياري از شرکت‌هاي مجري و رسانه‌ها مورد نقد قرار گرفته است، برنامه شما براي اين طرح چيست؟

پيش از هرچيز بايد معناي سفرهاي ارزان‌قيمت تعريف شود، چراکه سفر به خودي خود هزينه بر است؛ از سوي ديگر سفر طولاني مدت نيز هزينه‌بر است و مقرون به صرفه نيست، در حالي‌که هدف از ارزان‌سازي سفر و تدوين طرح سفرهاي ارزان‌قيمت مقرون به صرفه بودن آن است و اين مهم در اجراي طرح مذکور بايد لحاظ شود.

ايامي از سال همچون نوروز و تعطيلات مناسبتي بلندمدت ايام پيک سفر است و چه در رابطه با سفر تبليغ کنيم و يا نکنيم مردم خود به سفر مي‌روند؛ اما براي شکل‌گيري سفر ارزان‌قيمت بايد سفر را در تمام فصول سال توزيع کرد. چنانچه سفر در تمام ايام سال توزيع شود، مردم نيز در تمام ايام سال به سفر مي‌روند و اين خود موجب پائين آمدن هزينه سفر مي‌شود.

با توزيع سفر هتلداري که مي‌داند هتلش در تمام ايام سال پر است مي‌تواند تعامل بيشتري براي ارائه تخفيف با دفاتر خدمات مسافرتي برقرار کند؛ همچنين با پايين آمدن نرخ هتل‌ها و دفاتر خدمات مسافرتي تمايل مردم براي انجام سفر نيز بيشتر مي‌شود.

در تمام دنيا و در فصول مختلف سال که ايام پيک سفر نيست هتلداران قيمت‌ اتاق‌هاي خود را کاهش مي‌دهند تا بتوانند مسافران را جذب؛ چراکه هتلدار حتي با يک مسافر مجبور است سيستم روشنايي، گرمايشي و سرمايشي و ساير خدمات خود را فعال نگه‌دارد.

اگر هتلي داير باشد براي هتلدار نيز به صرفه اين است که هتلش اجاره رود؛ بنابراين براي يک هتلدار جذب مسافر بيشتر با قيمت پايين‌تر به صرفه‌تر از جذب مسافر کمتر با قيمت بيشتر است. بنابراين در رابطه با توزيع سفر ارزان‌قيمت بايد فرهنگ‌سازي شود، چراکه اگر نتوانيم اين فرهنگ را ايجاد کنيم سفر ارزان‌قيمت بنا به نقدي که برخي از کارشناسان مي‌کنند، معنايي نخواهد داشت.

ما سفر ارزان‌قيمت را تعريف و براي آن مجري طرح انتخاب کرديم، اما مردم را به انجام سفر هدايت نکرديم؛ در اين راستا لازم است معاونت گردشگري، جامعه هتلداران و دفاتر خدمات مسافرتي به عنوان سه قطب اصلي گردشگري در کنار هم قرار بگيرند. از سوي ديگر تبليغات مناسب، اطلاع‌رساني، پاسخگويي و خدمات مناسب به مردم از ديگر شرايط شکل‌گيري سفرهاي ارزان‌قيمت است و بايد معاونت گردشگري، جامعه هتلداران و دفاتر خدمات مسافرتي از طريق تعامل با يکديگر آن را انجام دهند.

حضور ايران در نمايشگاه‌هاي گردشگري را چطور مي‌بينيد و شرکت در چنين نمايشگاه‌هايي چه تاثيري در جذب گردشگر ورودي به ايران دارد؟

حضور در نمايشگاه‌هاي گردشگري داراي دو بعد کلان تبليغات و اطلاع‌رساني و ارائه بسته‌هاي سفر به مردم ساير کشورها است که معاونت گردشگري در حال انجام کار کارشناسي روي آن است.

يکي از اولويت‌هاي کاري معاونت براي سال آينده برنامه‌ريزي براي حضور در نمايشگاه‌هاي خارج از کشور است و در اين رابطه رصد کردن تمامي نمايشگاه‌هاي گردشگري خارج از کشور و درجه‌بندي اين نمايشگاه‌ها در سطح يک درجه، دو درجه و سه درجه در دستور کار قرار گرفته است.

در بسياري از موارد حضور ايران در نمايشگاه‌هاي گردشگري خارج از کشور زمينه ورود گردشگران را به ايران فراهم مي‌کند، براي مثال حضور ايران در نمايشگاه گردشگري کشورهاي آسياي ميانه و يا حوزه خليج‌فارس به طور حتم به جذب گردشگر ورودي به کشور کمک خواهد کرد.

نحوه حضور ايران در نمايشگاه‌هاي گردشگري به چه شکل بايد باشد؟

آنچه در نمايشگاه‌هاي گردشگري حائز اهميت است چگونگي حضور ايران در اين نمايشگاه‌ها است. ما بايد براي حضور در نمايشگاه‌هاي گردشگري به فراخور موضوع نمايشگاه برنامه‌ريزي مناسبي داشته باشيم تا حضور در اين نمايشگاه بتواند در جذب گردشگر ايران تاثيرگذار باشد.

چگونگي حضور بخش خصوصي در نمايشگاه‌هاي گردشگري بايد مورد بازنگري قرار گيرد تا هتل‌ها و دفاتر خدمات مسافرتي بتوانند خدمات خود را به بهترين نحو معرفي کنند. در نمايشگاه‌هاي گردشگري بايد حضور بخش خصوصي پررنگ‌تر شود و تمام تلاش و توان ما اين است تا بخش خصوصي بتواند ايده‌هاي خود را براي جذب گردشگر در چنين نمايشگاه‌هايي به منصه ظهور بگذارد.

همچنين لازم است زمينه براي حضور دفاتر خدمات مسافرتي که تمايل به شرکت در نمايشگاه‌هاي گردشگري دارند حتي اگر نتوانند بسته سفر بفرشند فراهم شود، چراکه خود تجربه‌اي براي سال‌هاي آتي آنها است.

عدم آشنايي دفاتر مسافرتي با چگونگي حضور در نمايشگاه‌هاي گردشگري از ضعف‌هاي گردشگري کشور در حوزه شرکت در نمايشگاه است و دفاتر خدمات مسافرتي ما نمي‌دانند براي حضور در نمايشگاه‌ها چه چيزي را بايد عرضه کنند، به غير از تعداد محدودي از دفاتر خدمات مسافرتي که حضور در نمايشگاه‌هاي گردشگري را پيش از اين تجربه کرده‌اند.

لازم است دفاتر خدمات مسافرتي براي حضور در نمايشگاه‌هاي گردشگري سرمايه‌گذاري کنند و معاونت گردشگري بايد حمايت‌هاي لازم را از آنها داشته باشد.

از مواردي که در صحبت‌هاي خود همواره بر آن تاکيد داريد برگزاري و شرکت در نمايشگاه‌هاي طبيعت‌گردي است؛ علت اين تاکيد چيست؟

با توجه به اينکه ايران تا کنون در نمايشگاه‌هاي طبيعت‌گردي حضور نداشته است حضور در اين نمايشگاه را نيز در دستور کار قرار داده‌ايم. از آنجا که به دليل عدم سابقه حضور در نمايشگاه‌هاي طبيعت‌گردي اطلاعات دقيقي در رابطه با چگونگي حضور در اين نمايشگاه‌ها و کاربري آنها وجود ندارد در اين رابطه در اسفندماه گروه کارشناسي متشکل از يک نفر استاد دانشگاه، کارشناس امور نمايشگاه‌ها، کارشناس کميته طبيعت‌گردي و يک کارشناس مرتبط با موضوع نمايشگاه براي بازديد از نمايشگاه‌هاي گردشگري مطرح دنيا اعزام مي‌شوند.

کميته ملي طبيعت‌گردي نيز نفراتي را پيشنهاد داده است تا بتوانيم در مرحله اول يک ارزيابي و بررسي کارشناسي از نمايشگاه‌هاي موجود طبيعت‌گردي داشته باشيم تا از اين طريق امکان حضور ايران در دو يا سه نمايشگاه طبيعت‌گردي در سطح بين‌المللي براي سال آينده فراهم شود.

از سوي ديگر براي سال آينده سه نمايشگاه طبيعت‌گردي با موضوعات شکار، گردشگري در طبيعت و گردشگري عشايري در کشور برگزار مي‌شود تا از اين طريق مردم بتوانند با هريک از اين حوزه‌هاي طبيعت‌گردي به شکل تخصصي آشنا شوند. هدف ما اين است که براي سال آينده در هيچ نمايشگاهي چشم و گوش بسته شرکت نکنيم و پيش از حضور در نمايشگاه بازار هدف آن را بررسي و ارزيابي کنيم.

از سوي ديگر با برنامه‌ريزي و بازنگري برنامه‌هاي پيشين حوزه گردشگري سعي در اجرايي شدن هرچه بيشتر و بهتر آنها خواهيم داشت؛ چراکه نمي‌خواهيم چرخ را از نو بسازيم و در تلاش هستيم با بازنگري برنامه‌هاي پيشين و تجديد نظر در رابطه با تعدادي از آنها گامي به سوي توسعه گردشگري کشور برداشته شود.